Viðmið EFNA3LÍ05(ms)

Þekkingarviðmið

Nemandi skal hafa öðlast þekkingu og skilning á:                                  

  • svigrúmablöndun, lögun, tengjagerð kolefnis og skautun sameinda                    
  • grunnflokkun og nafnakerfi lífrænna efna                     
  • mismunandi hverfur lífrænna efna þ.e. byggingarhverfum, rúmhverfum og handhverfum                    
  • völdum efnahvörfum lífrænna efna                     
  • lífefnunum: próteini, sykrum, lípíðum og kjarnsýrum                   
  • glyseraldehýði og díhýdroxyacetoni                           
  • flokkun aldósa og ketósa                         
  • Fischervörpunum og Haworthaðferð              
  • pýranósa og fúranósa, glúkósa, galaktósa og frúktósa                 
  • glúkósamín og N-acetylglúkósamín            
  • keðju- og hringformúlu glúkósa og a og b gerðir allra einsykra                        
  • tvísykrunum; maltósa, laktósa, sakkarósa og sellubíósa                     
  • fjölsykrunum; amýlósi, amýlópektín, glýkógen, sellulósi, glýkósamínóglýkans og peptíðóglýkans                  
  • tengjunum; α 1-4, α 1-2, α 1-6 og β 1-4 glýkósíðtengi                    
  • helstu prófum fyrir afoxandi sykrur; Benedicts og Fehlings próf                 
  • gerð, hlutverk og flokkun lípíða og annarra fituefna         
  • dýrafitu, jurtafitu, jurtaolíu, sjávarfitu, himnufitu, forðafitu og blóðfitu                 
  • vaxi, sterum, terpenum og eikósanóíða                    
  • mettaðri fitu, ómettaðri fitu, MFS, ÓFS, FÓFS, cis-fitusýrum, trans-fitusýrum, w-6 og w-3                           
  • helstu efnahvörfum lípíða, herðing, þránun, vatnsrof og sápun                              
  • efnagerð stera og steróla, kólesteról og D-vítamín                          
  • gallsýru, barksterum, anabólískum sterum og bólgueyðandi sterum                  
  • terpenum og A-vítamíni                  
  • peptíðum og próteinum                   
  • almennri formúlu amínósýra                    
  • flokkunarkerfi amínósýra                
  • ástandi amínósýra við mismunandi pH; tvíjónir, jafngildispunkt og peptíðtengi       
  • byggingu próteina, 1. - 4. stig; primary, secondary, tertiary og quaternary structure            
  • flokkun próteina skv. starfsemi og byggingu, hnoðraprótein og trefjaprótein             
  • gerðum og hlutverki myoglobins, hemoglobins, collagens og keratins        
  • eðlissviptingu próteina vegna hitastigs og pH              
  • uppbyggingu og samsetningu prótína, allt frá DNA til virkra sameinda og byggingareininga þeirra             
  • muninum á próteini og ensími og virkni þeirra og hlutverki í efnaskiptum                
  • ensímum; gerð, hlutverki og starfsemi       
  • helstu þáttum sem hafa áhrif á hvarfahraða ensímhvataðs hvarfs          
  • helstu kóensímum og hlutverki þeirra í efnaskiptum; ATP, NAD, NADP, FAD og CoA         
  • helstu þrepum sykurrofs (glycolysis)                
  • efnaferlum fitusýruhrings      
  • helstu efnaferlum innri efnaskipta            
  • öndunarkeðjunni og oxandi fosfórening        
  • ensímkomplexum, kóensímum, rafeindaflutningi og prótónustyrkhalla sem leiða til myndunar ATP í hvatberum                 
  • efnaosmósukenningunni               
  • helstu þrepum sítrónusýruhringsins (Krebs-hringur)          
  • niðurbrotsferlum amínósýra, amínsviptingu, amínfærslu og hlutverki þvagefnishrings 
  • samþættingu niðurbrotsferla sykra, fitusýra og amínósýra og nýmyndunarferlum sömu efna í stórum dráttum 
  • efnaskiptaferlum rafeindaflutningskeðju

Leikniviðmið

Nemandi skal hafa öðlast leikni í að:              

  •  geta fundið lögun sameinda og hvort þær eru skautaðar eða ekki                  
  •  geta fundið svigrúmablöndun atóma og túlka                 
  •  geta fundið hendnimiðjur í sameindum og vinna með hugtakið hendni        
  •  geta skrifað og túlkað efnahvörf lífrænna efna           
  •  geta teiknað upp byggingu lífefna í flokkunum: prótein, sykrur, lípíð og kjarnsýrur                 
  •  geta greint á milli helstu gerða lífefnafræðilegra sameinda og flokkun þeirra         
  •  geta skilgreint helstu efnaskiptaferla lífheimsins 
  •  geta teiknað byggingar einsykra í beinkeðjuformi og hringtengdu hemiacetalformi        
  •  geta flokkað hringtengdar einsykrur í α- og β-sykrur         
  •  geta reiknað út orkulosun í lífefnaferlum í kcal, joule og ATP gildum                       
  •  geta lýst helstu skrefum sem koma við sögu í efnaskiptaferlum eins og sykurrofi og sítrónusýruhringnum

Hæfniviðmið

 Nemandi skal geta hagnýtt þá almennu þekkingu og leikni sem hann hefur aflað sér til að:

  •  hafa heildarsýn yfir efnaskipti mannslíkamans                             
  •  sjá tengsl milli náttúrufræðigreina og geta yfirfært þekkingu milli þeirra                       
  •  tengja efnafræðina við daglegt líf og umhverfi og sjá notagildi hennar           
  •  takast á við frekara nám í efnafræði og tengdum greinum á háskólastigi 
Síðast uppfært: 06.02.2018